Πυκνωτής κατοίκησης και εργασίας στον Ελαιώνα

Γιάννης Αίσωπος

Πλαίσιο

Ο Ελαιώνας συνιστά έναν «αστικό θύλακα» στην αστική μάζα της Αθήνας μόλις δύο χιλιόμετρα δυτικά του κέντρου της πόλης. Βρίσκεται στη θέση του αρχαίου ελαιώνα και αποτελεί μια εκτεταμένη άμορφη, για πολλούς «αόρατη», περιοχή θεμελιωμένη πάνω σε ένα ανορθολογικό κυκλοφοριακό δίκτυο, διαιρεμένη σε τυχαίου σχήματος μεγάλης κλίμακας οικοδομικά τετράγωνα που χαρακτηρίζεται από περιβαλλοντική παρακμή και κατάρρευση των υποδομών της. Στους αρχαίους χρόνους ο Ελαιώνας ήταν ιερή γη που αρδευόταν από υπόγεια ύδατα, τμήματα ενός πυκνού δικτύου χειμάρρων του αθηναϊκού λεκανοπεδίου. Η συνεχής αστική εξάπλωση από τα μέσα του 19^ου αιώνα και μετά εξαφάνισε τις περισσότερες από τις επιφάνειες πρασίνου και καλλιεργειών της περιοχής αντικαθιστώντας τες με μια τυχαία συλλογή βιοτεχνιών, αποθηκών και χώρων μεταφορικών εταιριών. Πρόκειται για μια περιοχή ανοίκεια που πρέπει να ανακτηθεί.

Πυκνωτής
Θα επεξεργαστούμε, σε συγκεκριμένα οικόπεδα, προτάσεις που συνδυάζουν νέες μορφές κατοικίας με καλλιεργήσιμη γη (αστική γεωργία), χώρους επεξεργασίας/συσκευασίας των προϊόντων και χώρους πώλησής τους (με τη μορφή αγοράς). Μέσα από τον συνδυασμό διαφορετικών προγραμμάτων, οι προτάσεις αυτές θα αποκτήσουν τη διάσταση του «πυκνωτή» που ενεργοποιεί τον μετασχηματισμό της ευρύτερης περιοχής στην οποία εγκαθίσταται.

Στη διαδικασία σχεδίασης του νέου «πυκνωτή» κατοίκησης και εργασίας στον Ελαιώνα θα θέσουμε τους ακόλουθους στόχους:

1.       Διατηρώντας τα θετικά στοιχεία και τις ποιότητες της περιοχής, οι προτάσεις θα πρέπει να προτείνουν τη συνύπαρξη κατοικίας και άλλων χρήσεων σε μια νέα μορφή αστικού-αγροτικού περιβάλλοντος.

2.       Οι προτάσεις θα πρέπει να προσδίδουν ταυτότητα και συνέχεια μέσα από την επανερμηνεία της ιστορίας της περιοχής: τόσο του μακρινού παρελθόντος της –ως ελαιώνα– όσο και πρόσφατου – ως βιομηχανικού τοπίου συνυφασμένου με πολυάριθμες περίκλειστες ή περιφραγμένες χρήσεις.

3.       Σε αυτό το νέο περιβάλλον, το τοπίο δεν προσεγγίζεται απλά ως περιοχή πρασίνου που προσφέρει οπτική απόλαυση ή λειτουργεί ως πλαίσιο δραστηριοτήτων αναψυχής, αλλά και ως παραγωγική γη. Το τελευταίο μπορεί να επιτευχθεί με την ανακατασκευή/φύτευση ελαιώνων και λαχανόκηπων (που κάλυπταν την περιοχή στο παρελθόν) σε νέες ή υφιστάμενες περιοχές πρασίνου – μια προώθηση της αστικής γεωργίας.

4.       Η κατοικία αποτελεί κύριο στοιχείο για τον όποιο μετασχηματισμό. Η κατοικία θα φέρει νέους κατοίκους στην περιοχή, θα ζωντανέψει τους νέους δημόσιους χώρους της και θα παράξει νέες συλλογικότητες. Στο σχεδιασμό των κατοικιών θα αναζητηθούν εναλλακτικές μορφές κατοίκησης που δεν θα ακολουθούν τις συμβατικές τυπολογίες της μικρής πολυκατοικίας και της μεζονέτας που καθόρισαν τις τελευταίες δεκαετίας την ανάπτυξη των ελληνικών πόλεων.